साउदी अरबको सुरक्षाका लागि बेलायतले तैनाथ गर्दै टाइफून लडाकु विमान, के छन् विशेषता?

६ कात्तिक, काठमाडौं । यमनका हुथी विद्रोहीहरूले मिसाइल र ड्रोन आक्रमण बढाएपछि बेलायतले साउदी अरबको हवाई सुरक्षा सुदृढ गर्न रोयल एयर फोर्स (आरएएफ) का टाइफून लडाकु विमान तैनाथ गर्ने निर्णय गरेको छ। ईरान समर्थित हुथी समूहबाट हुन सक्ने हवाई आक्रमणको जोखिम न्यूनीकरण गर्दै साउदी अरबका प्रमुख सहर तथा पूर्वाधारको सुरक्षा गर्नु यस सैन्य तैनाथीको मुख्य उद्देश्य रहेको बताइएको छ।

बेलायतका रक्षामन्त्री वेस स्ट्रिटिङले मङ्गलबार जारी गरेको लिखित बयानमा टाइफून विमानहरू रक्षात्मक भूमिकामा परिचालन हुने र हुथी विद्रोहीविरुद्ध आक्रामक आक्रमण नगरिने स्पष्ट पारेका छन्।

के हुन् टाइफून लडाकु विमानका विशेषता?

युरोफाइटर टाइफून आधुनिक बहुउद्देश्यीय लडाकु विमान हो। उच्च गति, शक्तिशाली इन्जिन, उन्नत राडार तथा हवाई युद्धमा प्रभावकारी क्षमताका कारण यो विमान हवाई सुरक्षा र विभिन्न सैन्य अभियानमा प्रयोग हुँदै आएको छ।

बेलायत, जर्मनी, इटाली र स्पेनको सहकार्यमा विकास गरिएको यो विमान ती देशका वायुसेनाले प्रयोग गर्छन्। हवाई क्षेत्रमा निगरानी गर्ने, शत्रुका विमान पहिचान गर्ने र सम्भावित हवाई खतराको प्रतिकार गर्ने यसको प्रमुख क्षमता हो।

१. ध्वनिको गतिभन्दा दोब्बर गति

टाइफून विमानमा दुईवटा ईजे २०० (EJ200) टर्बोफ्यान इन्जिन जडान गरिएका छन्। यी इन्जिनले विमानलाई तीव्र गति लिन र छोटो समयमा उच्च उचाइमा पुग्न मद्दत गर्छन्।

यसको अधिकतम गति उपयुक्त उडान अवस्थाहरूमा म्याक २ अर्थात् ध्वनिको गतिभन्दा झन्डै दोब्बर पुग्न सक्छ। यही क्षमताले यसलाई तीव्र गतिमा आउने हवाई खतराको सामना गर्न उपयोगी बनाउँछ।

२. हवाई युद्धमा उच्च क्षमता

टाइफूनको उन्नत उडान नियन्त्रण प्रणाली र वायुगतिकीय डिजाइनले यसलाई तीव्र मोड लिन तथा जटिल उडान गतिविधि सञ्चालन गर्न सक्षम बनाउँछ।

यसले शत्रुका विमान पहिचान गर्ने, तिनको गतिविधि निगरानी गर्ने, आवश्यक परे रोक्ने तथा हवाई प्रतिरक्षा अभियान सञ्चालन गर्ने काममा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

३. आधुनिक राडार र सेन्सर प्रणाली

टाइफूनमा हवाई लक्ष्य पत्ता लगाउन, पहिचान गर्न र तिनको गतिविधि निगरानी गर्न सक्ने आधुनिक राडार तथा सेन्सर प्रणाली छन्।

यी प्रविधिले पाइलटलाई सम्भावित खतराबारे समयमै जानकारी उपलब्ध गराउँछन्। प्राप्त सूचनाका आधारमा पाइलटले लक्ष्यको अवस्था मूल्याङ्कन गर्न र आवश्यक प्रतिरक्षात्मक कदम चाल्न सक्छन्।

४. विभिन्न प्रकारका क्षेप्यास्त्र बोक्ने क्षमता

टाइफूनले मेटिअर (Meteor), एएमआरएएएम (AMRAAM) र एएसआरएएएम (ASRAAM) जस्ता हवाई लक्ष्य भेदी क्षेप्यास्त्र बोक्न सक्छ।

विमानको संस्करण र सैन्य अभियानको आवश्यकताअनुसार यसमा अन्य हतियार पनि जडान गर्न सकिन्छ। यसले हवाई सुरक्षासँगै जमिनमा रहेका लक्ष्यविरुद्ध समेत कारबाही सञ्चालन गर्न सक्छ।

५. लामो समयसम्म हवाई क्षेत्रमा सक्रिय रहन सक्ने

टाइफून विमानले अर्को इन्धनवाहक विमानबाट आकाशमै इन्धन भर्न सक्छ। यस सुविधाले लामो दूरीका अभियान सञ्चालन गर्न र आवश्यकताअनुसार लामो समयसम्म हवाई क्षेत्रमा सक्रिय रहन सहयोग पुर्‍याउँछ।

साउदी अरबका लागि टाइफून किन महत्त्वपूर्ण?

सन् २०१५ देखि साउदी अरबले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त सरकारलाई समर्थन गर्दै हुथी विद्रोहीविरुद्धको सैन्य गठबन्धनको नेतृत्व गरेको थियो। त्यसयता हुथी समूहले साउदी अरबलाई आफ्नो प्रमुख प्रतिद्वन्द्वीका रूपमा हेर्दै आएको छ।

हुथी विद्रोहीबाट हुने मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमणले साउदी अरबका विमानस्थल, तेल प्रशोधन केन्द्र र अन्य महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारमा सुरक्षा चुनौती सिर्जना गर्न सक्छन्।

यस्तो अवस्थामा टाइफून विमानको तैनाथीले हवाई निगरानी, सम्भावित हवाई खतराको पहिचान तथा शत्रुका विमान रोक्ने क्षमतामा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। आवश्यक अवस्थामा उपयुक्त हतियार प्रयोग गरेर केही प्रकारका हवाई लक्ष्यको प्रतिकार गर्नसमेत सकिन्छ।

तर मिसाइल र ड्रोन रोक्ने क्षमता विमानको गति वा राडारमा मात्र निर्भर हुँदैन। लक्ष्यको प्रकार, उपलब्ध हतियार, चेतावनी प्रणाली तथा जमिनमा रहेका हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीसँगको समन्वयले पनि त्यसको प्रभावकारिता निर्धारण गर्छ।

हुथी विद्रोहीले साउदी अरबलाई किन निशाना बनाउँछन्?

यमनमा लामो समयदेखि जारी गृहयुद्ध यस क्षेत्रको अस्थिरताको प्रमुख कारणमध्ये एक हो। हुथी विद्रोहीहरूले सन् २०१४ मा राजधानी साना कब्जा गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त सरकारलाई सत्ताबाट विस्थापित गरेका थिए।

त्यसपछि साउदी अरबले उक्त सरकारको समर्थनमा सैन्य हस्तक्षेप गर्दै हुथीविरुद्धको गठबन्धनको नेतृत्व गरेको थियो। यही द्वन्द्वका कारण साउदी अरब र हुथी समूहबीच लामो समयदेखि शत्रुता कायम छ।

हुथी समूहले मिसाइल र ड्रोन प्रयोग गरेर साउदी अरबका विभिन्न रणनीतिक तथा आर्थिक पूर्वाधारलाई निशाना बनाउने गरेको छ। यस्ता आक्रमणले विशेषगरी तेल उद्योग, विमानस्थल र महत्त्वपूर्ण यातायात संरचनाको सुरक्षामा चुनौती थप्ने गरेका छन्।

यमनको द्वन्द्वले क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत प्रभाव पार्दै आएको छ। लालसागरसँग जोडिने रणनीतिक जलमार्ग बाब अल–मन्देब स्ट्रेटको सुरक्षासमेत यस क्षेत्रको प्रमुख चासो हो। उक्त जलमार्ग अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा समुद्री यातायातका लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

अब के हुन्छ?

साउदी अरबमा टाइफून लडाकु विमान तैनाथ गर्ने बेलायतको निर्णयलाई हवाई सुरक्षा क्षमता बढाउने कदमका रूपमा हेरिएको छ। यसको प्रमुख उद्देश्य सम्भावित मिसाइल, ड्रोन तथा अन्य हवाई खतराको निगरानी र प्रतिकारमा सहयोग पुर्‍याउनु हो।

यद्यपि, विमान तैनाथ हुँदैमा सबै प्रकारका हवाई आक्रमण पूर्ण रूपमा रोक्न सकिन्छ भन्ने हुँदैन। यसको वास्तविक प्रभावकारिता तैनाथ गरिने विमानको संख्या, परिचालन रणनीति, उपलब्ध हतियार र साउदी अरबको विद्यमान हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीसँगको समन्वयमा निर्भर हुनेछ।