एनपीएलको तेस्रो सिजन: डीआरएसदेखि विश्वस्तरीय स्टारसम्म, यसपटक के–के छन् नयाँ?

काठमाडौं | खेलकुद समाचार

नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को तेस्रो संस्करण सुरु हुन अब केही दिन मात्र बाँकी छ। अक्टोबर २६ देखि नोभेम्बर २१ सम्म काठमाडौंको कीर्तिपुरस्थित त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा सञ्चालन हुने प्रतियोगितालाई यसपटक प्रविधि, अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीको सहभागिता र पूर्वाधार विकासका कारण विशेष रूपमा हेरिएको छ।

‘फेस्टिभल अफ हिमालयज’ अर्थात् हिमालयको उत्सवका रूपमा प्रस्तुत गरिएको एनपीएलको तेस्रो संस्करण अघिल्ला दुई संस्करणभन्दा कसरी फरक हुँदैछ? यसपटक नेपाली क्रिकेटले के नयाँ उपलब्धि हासिल गर्दैछ? यी प्रश्नले अहिले क्रिकेटप्रेमीको ध्यान तानेका छन्।

डीआरएसको प्रवेश, अम्पायरका निर्णयमाथि पुनरावलोकन

क्रिकेटमा अम्पायरको एउटा निर्णयले खेलको नतिजा नै बदल्न सक्छ। यही सम्भावित विवादलाई कम गर्दै निर्णय प्रक्रियालाई विश्वसनीय बनाउन नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले यसपटक एनपीएलमा पहिलोपटक डिसिजन रिभ्यु सिस्टम (डीआरएस) प्रयोग गर्ने तयारी गरेको छ।

यो तेस्रो संस्करणको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनमध्ये एक हो।

डीआरएसमार्फत एलबीडब्लूको निर्णय जाँच्न थ्रीडी बल ट्र्याकिङ प्रविधि प्रयोग गरिनेछ। त्यस्तै, ब्याट र बलबीचको सम्पर्क पहिचान गर्न एज डिटेक्सन तथा साउन्ड वेभ प्रविधिको सहयोग लिइनेछ। रनआउट, स्टम्पिङ, फ्रन्ट फुट नोबल, वाइड र अन्य विवादास्पद निर्णयको समीक्षा गर्न भिडियो प्रविधि पनि प्रयोग हुनेछ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार प्रत्येक टोलीले एक इनिङ्समा दुईवटा असफल रिभ्यु लिन पाउनेछ। यसले खेलका विवादास्पद निर्णयलाई पुनः जाँच्ने अवसर प्रदान गर्नेछ।

क्यानका सचिव पारस खड्काका अनुसार डीआरएस प्रविधि भित्र्याउन करिब डेढदेखि दुई करोड रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान छ। उक्त खर्च क्यान र आठवटै फ्रेन्चाइज टोलीले संयुक्त रूपमा व्यहोर्ने व्यवस्था गरिएको छ। प्रविधिको प्रयोगले खेलको समय करिब ३० मिनेट बढ्न सक्ने भएकाले खेलतालिकामा पनि सोहीअनुसार समय थपिएको छ।

आईसीसीको मान्यताले बढायो एनपीएलको महत्त्व

एनपीएलको तेस्रो संस्करणको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को मान्यता हो।

उपलब्ध विवरणअनुसार, सन् २०२६ अक्टोबर १६ मा आईसीसीले एनपीएलको तेस्रो संस्करणलाई आधिकारिक मान्यता दिएको छ। यसले नेपाली फ्रेन्चाइज क्रिकेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्ने दिशामा महत्त्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।

यो मान्यता तेस्रो संस्करणका लागि मात्र लागू हुने बताइएको छ। यसको अर्थ प्रतियोगितामा बनेका रन, लिइएका विकेट तथा खेलाडीको प्रदर्शन आधिकारिक टी–२० तथ्याङ्कमा समावेश हुनेछन्।

यसअघि आधिकारिक मान्यताको अभावमा सक्रिय अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीलाई प्रतियोगितामा सहभागी गराउन चुनौती हुने गरेको थियो। नयाँ मान्यताले विदेशी खेलाडीको सहभागिता सहज बनाउनुका साथै एनपीएलको विश्वसनीयता र प्रतिस्पर्धात्मकता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कडा निगरानी

प्रतियोगितालाई व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउन यसपटक खेलको नतिजा प्रभावित पार्ने गतिविधि तथा म्याच फिक्सिङ नियन्त्रणमा पनि विशेष ध्यान दिइनेछ।

अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको भ्रष्टाचार नियन्त्रणसम्बन्धी व्यवस्थाअनुसार सम्बन्धित निकायबाट निगरानी गरिनेछ। विदेशी खेलाडीले आफ्नो क्रिकेट बोर्डबाट आवश्यक अनापत्ति प्रमाणपत्र (एनओसी) लिनुपर्ने व्यवस्था छ।

त्यस्तै, गैरमान्यताप्राप्त निजी लिगमा सहभागितासम्बन्धी नियम, विदेशी खेलाडीको संख्या र प्लेइङ–११ मा समावेश गर्नुपर्ने खेलाडीसम्बन्धी प्रावधानले प्रतियोगितालाई थप व्यवस्थित बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

प्राप्त विवरणअनुसार, फ्रेन्चाइज टोलीले ६ देखि ८ जनासम्म विदेशी खेलाडी राख्न पाउनेछन्। तर प्लेइङ–११ मा बढीमा चार जना विदेशी खेलाडी मात्र समावेश गर्न पाइनेछ। साथै, एसोसिएट राष्ट्रका कम्तीमा एक खेलाडीलाई प्लेइङ–११ मा समावेश गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

वार्नर, रसेल र शाकिबजस्ता स्टारको आकर्षण

एनपीएलको लोकप्रियता बढाउन अन्तर्राष्ट्रिय स्टार खेलाडीको सहभागिताले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। पहिलो संस्करणमा भारतीय क्रिकेटर शिखर धवन र दोस्रो संस्करणमा दक्षिण अफ्रिकाका फाफ डु प्लेसिसको सहभागिताले प्रतियोगितालाई थप चर्चित बनाएको थियो।

यसपटक पनि विश्व क्रिकेटका चर्चित खेलाडीको सहभागिताले प्रतियोगिताको आकर्षण बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

अस्ट्रेलियाका पूर्वकप्तान तथा आक्रामक ब्याटर वार्नरको सहभागिताले काठमाडौं गोर्खाजको ब्याटिङलाई विशेष आकर्षण दिने अपेक्षा गरिएको छ।

विस्फोटक ब्याटिङ र प्रभावकारी बलिङका लागि परिचित रसेलको उपस्थितिले विराटनगरको टोलीलाई थप रोमाञ्चक बनाउनेछ।

बंगलादेशका अनुभवी अलराउन्डर शाकिबको सहभागिताले पोखराको टोलीमा ब्याटिङ र बलिङ दुवैतर्फ अनुभव थप्ने अपेक्षा छ।

इंग्ल्यान्डका मोइन अली र न्युजिल्यान्डका जिमी निशमको सहभागिताले जनकपुरको टोलीलाई थप बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यस्तै, पाकिस्तानका पूर्व तीव्र गतिका बलर शोएब अख्तर पनि नेपाल आउने बताइएको छ। उनी खेलाडीका रूपमा नभई हिमालय स्पोर्ट्सको आधिकारिक प्रसारणमा विश्लेषकका रूपमा देखिनेछन्।

विश्वस्तरीय खेलाडीको उपस्थितिले नेपाली खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव भएका खेलाडीसँग खेल्ने, उनीहरूबाट सिक्ने र आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्ने अवसर दिनेछ। साथै, विदेशी दर्शक तथा क्रिकेटप्रेमीको ध्यान पनि नेपाली क्रिकेटतर्फ आकर्षित गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

कीर्तिपुर मैदानमा नयाँ रूप, दर्शकलाई थप सुविधा

एनपीएलको तेस्रो संस्करणका लागि कीर्तिपुरस्थित त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा पूर्वाधार सुधारका काम गरिएको छ। यसअघि दर्शकले सीमित सिट र असहज अवस्थाबीच खेल हेर्नुपर्ने समस्या भोग्दै आएका थिए। यसपटक ती समस्या कम गर्ने उद्देश्यसहित मैदानको क्षमता र सुविधामा सुधार गरिएको छ।

प्राप्त विवरणअनुसार, मैदानमा करिब दुई हजार सिट थप्ने, छानासहितका प्यारापिट निर्माण गर्ने र नयाँ सिट जडान गर्ने काम गरिएको छ। त्यस्तै, एलईडी स्कोरबोर्ड, डिजिटल पेरिमिटर बोर्ड, खेलाडीका लागि व्यवस्थित डगआउट, मिडिया सेन्टर, छुट्टै फ्यामिली जोन र सरसफाइयुक्त शौचालय निर्माण गरिएको बताइएको छ।

यी सुविधाले दर्शकको अनुभव सुधार गर्नुका साथै खेलाडी, सञ्चारकर्मी, प्रायोजक र अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारण टोलीलाई पनि सहज वातावरण प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाली क्रिकेटका लागि अवसर र चुनौती दुवै

एनपीएलको तेस्रो संस्करण केवल एउटा क्रिकेट प्रतियोगिता मात्र होइन, नेपाली क्रिकेटको व्यावसायिक विकास, अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान र खेल पर्यटन विस्तारको अवसर पनि हो।

डीआरएसजस्ता आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, आईसीसीको मान्यता, विदेशी स्टार खेलाडीको सहभागिता र मैदानको पूर्वाधार विकासले प्रतियोगिताको स्तर उकास्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर यी परिवर्तन व्यवहारमा कत्तिको प्रभावकारी हुन्छन् भन्ने कुरा प्रतियोगिता सुरु भएपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।

विदेशी खेलाडीको अनुभवबाट नेपाली खेलाडीले कति सिक्न सक्छन्? प्रविधिले अम्पायरिङसम्बन्धी विवाद घटाउन सक्छ? अनि एनपीएलले नेपाली क्रिकेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप स्थापित गर्न कत्तिको योगदान पुर्‍याउँछ?

यी प्रश्नको जवाफ एनपीएलको तेस्रो संस्करणले दिनेछ। अक्टोबर २६ देखि सुरु हुने प्रतियोगिताले नेपाली क्रिकेटप्रेमीलाई रोमाञ्चक खेलसँगै नेपाली क्रिकेटको भविष्यबारे नयाँ आशा पनि दिने अपेक्षा गरिएको छ।